Guangzhou en Shenzhen in Zuid-China: Tweeling of tegenpolen?
In Zuid-China, in de schaduw van Hongkong, in delta van de Parelrivier schitteren twee Chinese steden, Guangzhou en haar buur Shenzhen. Het voormalige Kanton, zoals Guangzhou in vroeger tijden werd genoemd, met een opium-verleden, een mislukte volksopstand van Sun Yat-sen en voorheen de adoptiehoofdstad van China naast de zogeheten Speciale Economische Zone Shenzhen, de eerste stad op het Chinese vasteland waar markteconomie werd toegestaan. De tijd en ontwikkelingen hebben in beide steden niet stil gestaan. Zijn ze een tweeling of tegenpolen?
Zo heerlijk rustig
Van piraterij, smokkel en opiumhandel is allang niets meer te merken als we langs de koloniale gebouwen op Shamian Dao, een eiland in de Parelrivier, slenteren. Van 1856 tot 1860 was het tijdens de Tweede Opiumoorlog het strijdveld tussen het Verenigd Koninkrijk en het Franse Keizerrijk tegen China, nu lopen stelletjes hand in hand, elk het nieuwste type mobiele telefoon in de ene hand en in de andere een bubble tea ongestoord te flaneren. In de alom aanwezige drukte van de stad is dit voor de inwoners een sereen toevluchtsoord. Hier zijn geen verkeersopstoppingen of uitlaatgassen, dit is het domein van de voetganger.
Witte zwaan in Zuid-China
In het gelijknamige Shamian Park speelt een groepje mannen Jianzi (red. met de voet een pluim-shuttle hooghouden) en wordt verderop, met enige stemverheffing, een potje mahjong gespeeld.
Naast het park ligt het beroemde White Swan Hotel. Het is moeilijk voor te stellen met alle hoge gebouwen die vandaag de dag in de stad en in China te vinden zijn, dat de 100 meter hoge toren van dit hotel in 1983 de eerste wolkenkrabber in het land was. Voormalig staatsman Deng Xiaoping besloot in 1978 dat het land zich open diende te stellen voor hervorming. Om buitenlandse gasten welkom te heten, viel het besluit dat in acht grote Chinese steden een goed hotel moest komen. We lopen even de lobby binnen en kunnen ons direct voorstellen dat prominente gasten als wijlen koningin Elisabeth van Engeland, voormalig president van de Verenigde Staten George Bush of de iconische Cubaanse leider Fidel Castro hier een prima tijd hebben gehad.
Waar is de rode bank?
Voor anderen was de White Swan een plek vol emotie. Wachten. Huilen. Ongeloof en geluk. Iedereen is vast en zeker bekend met de 1-kind politiek die in China van 1979 tot 2015 van kracht was. Chinese gezinnen die meer kinderen kregen, zagen geen andere optie dan deze ter adoptie af te staan. Talloze Europese en Amerikaanse stellen met een onvervulde kinderwens stonden met open armen klaar om de baby’s, peuters en kleuters op te vangen en een nieuw thuis te geven.
De stellen checkten, in afwachting van de administratieve procedure in het beroemde hotel in, om als trotse ouders het pand en het land te verlaten. De beroemde rode bank, waarop talloze Chinese kinderen werden vereeuwigd alvorens naar het nieuwe thuisland te vertrekken, is verdwenen. Een Amerikaans gezin met een volwassen geadopteerde Chinese zoon informeren, met een foto in de hand geklemd, naar het meubelstuk. De conciërge glimlacht en legt uit dat de oude sofa thans in Eugene, Oregon te vinden is. Op het hoofdkantoor van Holt’s International, een adoptiebureau dat duizenden kinderen van een nieuwe familie voorzag.
“Al die Gotische, barokke en neoklassieke gebouwen, geven je bijna het idee dat je in Europa bent, in plaats van in het Zuid-China, nietwaar?” De zin amper uitgesproken bevestigd een katholieke kapel, luisterend naar de naam Onze Vrouwe van Lourdes, nog eens extra het gevoel.
De hoogte in, in bruisende stad Guangzhou
Door ons bezoek aan Shamian Dao, tevens onze eerste kennismaking met de stad, zouden we bijna vergeten dat Guangzhou een bruisende stad met tal van bezienswaardigheden én een veelzijdige keuken is.
“Het is echt wel heel hoog hé?” “Heel hoog,” knikkend we instemmend naar elkaar wanneer we de Canton Tower. Dan volgt de vraag; ”Durf jij?” Opnieuw kijken we elkaar aan, dit keer met een frons in het voorhoofd. Naar de top van de 600 meter hoge toren, dat durven we beslist. Instappen in de zogeheten Bubble tram, ronde cabines die op duizelingwekkende hoogte om de toren heen draaien, dat laten we graag aan een ander over. Vanaf de 108e verdieping ligt de stad aan onze voeten en kunnen we enkel clichématig roepen hoe geweldig het uitzicht vanaf deze Slim Waist, zoals de locals het bouwwerk noemen, is. Echt!
Rammen en eeuwenoude tempel
Eenmaal weer met beide benen op de grond brengen we een bezoek aan het Yuexiu Park waar het beeld van vijf rammen de belangrijkste bezienswaardigheid is. Een schoolklas met middelbare scholieren heeft zich voor de sculptuur geplaatst. De leraar merkt dat we ons bij het groepje voegen, in de hoop iets meer over het beeld te leren.
Geamuseerd door ons gezelschap schakelt hij over naar de Engelse taal. Een beetje gebrekkig, maar de essentie van het verhaal – over hemelse figuren, rijdend op rammen, die uit de hemel neerstreken om de lokale bevolking rijstzaadjes te overhandigen zodat de stad Guangzhou nooit honger hoeft te leiden – kunnen we herleiden.
Tussen alle hedendaagse hoogbouw treffen we de 1.500 jaar oude Temple of the Six Banyan Trees. De Boeddhistische tempel staat niet voor niets in de top tien toerisme toppers van Guangzhou. Een monnik knikt vriendelijk op het moment dat we ademloos de 58 meter hoge Flower Pagoda bewonderen. “Vergeet niet een bezoek aan onze Boeddhabeelden in de tempel te brengen,” en hij wijst de richting van hal met de indrukwekkende beelden op.
Sun Yat-sen held van Zuid-China
“Dit lijkt haast ook wel een tempel,” concluderen bij de eerste aanblik van het Sun Yat-sen Memorial Hall. De rode zuilen, de blauwe tegels op het dak, de gele muren zijn geen onderdeel van een gebedshuis maar achter de deuren van deze Chinese architectuur schuilt wel van een ander soort heiligdom; een plek waar Sun Yat-Sen en zijn werk geëerd wordt.
“Dr. Sun Yat-sen, de eerste leider van de Kuomintang (red. Nationalistische Partij van China) en de eerste voorlopige president van de Republiek China, wordt door ons gezien en geëerd als de Vader van de Natie,” legt een gids bij binnenkomst geduldig uit. “Zijn hele leven lang was hij een vooruitstrevende patriot, altijd toegewijd aan de toekomst van China,” voegt hij er bevlogen aan toe. In de monoloog horen we ook over Sun’s studie in Amerika en zijn fascinatie voor Amerikaanse president Abraham Lincoln. Vooral diens slogan ‘van het volk, door het volk en voor het volk’, maakte indruk op hem.
“Die woorden heeft Sun daadwerkelijk omgezet in actie. Het uitgangspunt van zijn werk is zijn hele leven altijd het Chinese volk geweest,” klinkt het als slotbetoog.
Niet overslaan: Qingping Market
Of je nu alleen maar jezelf wil verbazen en ongegeneerd rond wil kijken of daadwerkelijk iets wil proeven of kopen, een bezoek aan de Qingping Market is een goed idee, want op de medicijnenmarkt kijk je je ogen uit. “Zijn dat nou schildpadden?” wijzend naar een rieten gevlochten mand. “Zo ziet het er wel uit, maar geen idee wat de werkende kracht ervan zou kunnen zijn.” Gebarend naar een andere kraam, waar op een groot zeil honderden gedroogde zeepaardjes liggen te wachten op een koper volgt met een lach;” Of het echt werkt weet ik niet, maar ik weet wel welke krachten er aan deze beestjes toegeschreven worden.”
De slangen en bijzondere vissen laten we net als de schildpadden en zeepaardjes aan ons voorbijgaan. Als de zon onder is gegaan, schuiven we aan voor een tafel vol Cantonese gerechten. In Zuid-China zijn als het om eten gaat een paar zaken van kracht. Alles met poten wordt genuttigd, behalve een tafel. Alles wat vliegt kan gegeten worden, behalve een vliegtuig en alles wat zwemt is voedsel, behalve een onderzeeër.
Sta niet raar te kijken als er varkenstepels, kippenvoetjes of andere – in onze ogen – vreemde gerechten geserveerd worden. We starten met wat dim sum hapjes. Voor ons geen duizendjaar oude eieren, onze onbetwiste favoriet is ha kau (Chinese garnaal in gestoomd deeg). Van de verschillende hoofdgerechten op onze draaischijf in het midden van de tafel gaat de schaal met Ko Lu Yuk tot het laatste gefrituurde varkensvleesblokje helemaal op.
Work hard, play hard in Shenzhen
China’s diepste onderzeese tunnel in de Parelrivier is sinds augustus 2024 een feit. Plaats van handeling Shenzhen. Ruim anderhalf jaar lang is er geboord aan een tunnel van net geen 14 kilometer in totaal. Uiteindelijk zal deze constructie voorzien worden van een rails om zo het highspeed treinnetwerk in Zuid-China verder uit te breiden.
Shenzhen is een stad die in je gedachten alleen in de toekomst bestaat. Een soort sciencefiction, maar dan echt. Niet voor niet was dit stukje China de eerste Speciale Economische Zone van China, een plek waar binnen het communistische land markteconomie werd toegestaan. Dat heeft de stad geen windeieren gelegd. Multinationals vonden al snel hun weg naar dit deel van Azië. Kantoren schoten als paddenstoelen uit de grond, het ooit zo kleine dorp groeide in no-time uit tot een miljoenenstad.
De meeste hoogbouw van Zuid-China(?)
Dachten we in Guangzhou, pakweg 160 kilometer verderop, al veel hoog- en nieuwbouw gezien te hebben, deze stad doet er simpelweg nog een schepje bovenop. Niet een schepje, maar een stuk of wat. Het Central Business District en het Shenzhen Convention & Exhibition Center zijn het zaken bolwerk en financieel kloppend hart van de stad. Zakenlui werken er hard. Heel hard, want de lat ligt immers hoog. Heel hoog.
Wie hard werkt, moet ook kunnen ontspannen, de boog kan immers niet altijd gespannen staan en laat dat nu ook als de beste kunnen in Shenzhen. Naast een prachtige kustlijn, maken we kennis met OCT-Oost; de eerste nationale demonstratiezone voor ecotoerisme in China. Gecultiveerd groen, inclusief vermaak. Zo is daar China in op schaal in het China Folk Culture Village of – onze favoriet – de Window of the World, een uit de kluiten gewassen Madurodam met iconische monumenten uit alle werelddelen. De Eiffeltoren met daarvoor een fontein is bij de binnenlandse toeristen toch echt wel de meest favoriete plek om op de foto te gaan.
Bij een moderne stad, hoort moderne kunst. Niet alleen de kunst maar het gebouw van het nieuwe Shenzhen Museum of Contemporary Art & Urban Planning is opvallend. “Is hier eigenlijk nog iets authentieks te zien?” vragen we ons af. Het is even zoeken, maar de Boeddhistische Hongfa tempel, te midden van het groen, gelegen tegen het Wutong gebergte, brengt ons even naar het klassieke China, totdat we erachter komen dat het complex eind jaren tachtig van de twintigste eeuw is gebouwd.
Guangzhou of Shenzhen?
Op weg naar Hong Kong stellen we elkaar de vraag;” Guangzhou of Shenzhen?” Om beiden een ander antwoord te geven. De moderne architectuur maakt dat beide steden soms overweldigend overkomen. Het feit dat Shenzhen nog maar zo kort daadwerkelijk een stad van wereldformaat is, maakt dat we de steden niet als tweeling kunnen zien. Tegenpolen? Ook niet echt. Parels? Zeker!
Dit artikel schreef ik voor Azië Magazine
Zuid-China: Guangzhou en Shenzhen praktisch
- Ligging en bereikbaarheid: Guangzhou en Shenzhen liggen Zuid-China , ten noorden van Hongkong. Vanaf Amsterdam wordt dagelijks op Guangzhou gevlogen. Verder kun je vanaf zo’n beetje elke grote stad in China een binnenlandse vlucht naar de steden nemen. Een ander mogelijkheid is het reizen per trein in China. Tevens rijden er in Zuid-China bussen, hoewel deze goedkoper zijn dan de trein, zijn ze doorgaans tijdrovend.
- Klimaat en beste reistijd: Beide steden hebben een warm zeeklimaat. Het is er dankzij de moesson erg vochtig. De zomers zijn dan ook erg vochtig en warm. De steden hebben een lange regentijd, van april tot en met september. De winters zijn relatief mild en droog en duren niet zo lang. Oktober tot en met januari wordt beschouwd als de meest gunstige tijd om Guangzhou en Shenzhen te bezoeken. De dagen zijn in deze periode zonnig en mooi.
- Accommodaties: Het White Swan Hotel was het eerste – op de Westerling ingespeelde – hotel in Guangzhou. Ook nu kun je hier als gast inchecken in het vijfsterrenhotel. Wanneer je buiten de Chinese feestdagen en/of vakantieperiodes reis, kun je hier voor pakweg € 150,- per kamer, per nacht overnachten. Voor ongeveer € 100,- per kamer, per nacht verblijf je in een van de bekende ketens zoals bijvoorbeeld het Mercure hotel. Een hotel van een Chinese eigenaar kost je ongeveer tussen de € 25,- en € 60,- per kamer, per nacht. De prijzen voor een hotelovernachting in Shenzhen zijn vergelijkbaar met die van een overnachting in Guangzhou.