Vijzel je IQ op tijdens de Spreekwoordenroute Heusden
We wandelen dit de spreekwoordenroute Heusden. Door deze route te lopen, ontdekken we verhalen over Heusden die we nog niet kenden, daarnaast halen we onze kennis over Nederlandse spreekwoorden op.
Vestingstad Heusden
Heusden is een gezellige vestingstad in het hart van Brabant. Historie en charme gaan hier hand in hand. Wandelend het plaatsje verkennen is ideaal. Struinen over de eeuwenoude stadswallen, slenteren langs gerestaureerde panden, genieten van sfeervolle straatjes gevuld met gezellige terrassen. Wanneer je te voet langs de authentieke haven en historische molens loopt, lijkt het wel of Heusden een groot openluchtmuseum is. Vandaag beleven we tijdens onze wandeling Heusden op een andere manier en leren er tegelijkertijd een boel spreekwoorden bij. Zo zien en ervaren we deze plaats op een heel andere manier.
De draak steken
Direct na ons vertrek vanuit Toeristisch Informatiepunt (TIP) treffen we de eerste halte. “Niet meteen kijken, eerst raden,” zeggen we tegen elkaar. We staren naar het bord waarop Joris en de draak afgebeeld zijn. “Een spreekwoord met een draak,” denken we hardop na. “Dat kan bijna niet anders zijn dan, ‘de draak met iets of iemand steken’, “concluderen we. Meteen raak.
De Grote of Sint-Catharinakerk in Heusden is niet voor niets een rijksmonument. De geschiedenis van deze kerk gaat terug naar het jaar 1210. De tand des tijds heeft gedurende de afgelopen decennia her en der aan het indrukwekkende gebedshuis geknabbeld. Een stadsbrand hier, een beeldenstorm en een verwoesting van de toren daar. Die toren keerde sinds 1944 ook niet meer terug, maar de fundamenten zijn anno nu nog altijd zichtbaar. Op een bordje lezen we dat achter de grote, zware deuren onder andere een praalgraf van baron Van Friesheim en een Lohman-orgel uit 1828 schuilgaan.
Het spreekwoord dat aan deze bezienswaardigheid verbonden is, raden we niet. Zonder het antwoord te verraden, verklappen we wel alvast dat het gezegde die aan deze locatie op de wandeling gekoppeld is in verband staat met tijden dat het Heusden een stuk minder goed voor de wind ging.
Van de Demer, via vestingwal, naar de Bromsluis
De Demer, de historische stadsgracht die sinds de middeleeuwen Heusden omringd, is onze leidraad naar de vestingwal. Het watertje deed oorspronkelijk dienst als verdedigingslinie en afwatering. Sinds de 17e eeuw werd deze gracht onderdeel van de nieuwe vestingwerken. In het verleden werden delen van de gracht gedempt, maar gelukkig kwam men er al achter dat dit een groot deel van de charme van het stadje wegneemt en is de Demer tijdens restauraties hersteld. Op de voormalige stadsmuur is het rustig. Een paar mensen laten de hond uit, verder hebben we restanten van het voormalige verdedigingsbolwerk helemaal voor onszelf. Ook hier is de verwijzing naar het spreekwoord een doordenker. Onze hint is; het heeft te maken met dapper zijn, want dat moest je in de tijd van het laden en afvuren van de kanonnen op de bastions en ravelijnen wel zijn.
Het feit dat de Bromsluis vroeger een geheime tunnel onder de vestingwal was, verklaart waarschijnlijk waarom dit stukje Heusden ons nooit eerder opgevallen is én waarom we het gevoel hebben iets te doen dat niet mag. We zakken het stenen trapje af, lopen onder de wal door en staan oog in oog met het water. Wat een schitterend, verborgen, stukje Heusden. Wat weet jij trouwens over het spreekwoord ‘je sluis openzetten’?
Puin en poorten op de spreekwoordenroute Heusden
Op de fundamenten van een middeleeuws kasteel, teruggaand naar de 12e eeuw, treffen we de ruïne van Heusden. Deze reconstructie toont hoe het een en ander eruit heeft gezien, als in het rampjaar 1680, de boel niet ontploft zou zijn. Als donderslag bij heldere hemel – inderdaad, dit is de verwijzing naar het spreekwoord op deze locatie – sloeg de bliksem in de kruittoren. De ravage was enorm en bleef lange tijd een letterlijke en figuurlijke puinhoop. De reconstructie waar we nu naar kijken, dateert uit 1987.
De Wijkse Poort, met bijzondere – en volgens de lokale bevolking ook zeer onhandige -knik is een van herbouwde stadspoorten van de stad. Deze leidt ons naar de Wijksestraat, waar we worden getrakteerd op rijk gedecoreerde huizen. Gezellige straatjes en leuke winkels brengen ons naar de Vismarkt. Deze oorspronkelijk visafslag fungeert nu als ontmoetingsplek voor bewoners en bezoekers. Het doorkijkje naar de stadshaven is er een voor op een ansichtkaart. De molens, de ophaalbrug en de kleine jachthaven, dit is waar het woord pittoresk voor uitgevonden is. Aan de voet van de molen trekken we voor het eerste de wenkbrauwen op. De uitdrukking ‘Draaien voor de prins’ zegt ons namelijk helemaal niets, maar dat is tegelijkertijd het leuke aan deze spreekwoordenwandeling. Niet alleen leer je verborgen plekken in het stadje kennen, je verrijkt er je vocabulaire ook nog eens mee.
Via de Heemtuin en de Waterpoort bereiken we de Nieuwstraat, waarmee onze wandeling ten einde komt. We vleien onszelf op een van de vele terrassen op de Vismarkt neer en nemen alle spreekwoorden en gezegden nog een keertje door onder het genot van een verse muntthee en een stuk huisgemaakt appelgebak. Heusden heeft ons niet alleen veel geleerd maar zeker ook verrast.
Tip voor de spreekwoordenroute Heusden
Deze spreekwoordenroute Heusden is te raadplegen via deze website.
Loop je de route met kinderen, haal dan bij het Toeristisch Informatiepunt (TIP) het opdrachtenboekje en verzamel onderweg getallen om aan het einde van de tocht een kluis te kraken. Als dat lukt, wacht er als beloning een leuke verrassing.
Dit artikel schreef ik voor/verscheen eerder in Wandel.nl magazine