De geschiedenis van de Tachtigjarige Oorlog komt tot leven op de Spinola Fietsroute Breda
De Spinola Fietsroute is eigenlijk niet een maar het zijn twee routes. Het thema van deze route is de voormalig Spaanse bevelhebber Ambrogio Spinola. De man die tijdens de Spaanse overheersing in de Tachtigjarige Oorlog verantwoordelijk was voor het Beleg van Breda. Volgens overleveringen het hoogtepunt van zijn carrière. Wij fietsen de route voor én achter de voormalige verdedigingslinies en leren niet alleen meer over de geschiedenis, maar genieten tegelijkertijd met volle teugen van de prachtige plekken waar de route(s) ons heen voert.
Spinola Fietsroute Noord (33 km.)
Op een vroege septemberochtend stappen we op de fiets voor een duik in de geschiedenis. Een plek die onlosmakelijk verbonden is met Breda, de Nassau’s en de 80-jarige oorlog, is het Kasteel van Breda. Na een wapenstilstand van meer dan 10 jaar laait de Tachtigjarige Oorlog weer op. Prins Maurits en zijn mankrachten vechten buiten de stadsgrenzen van Breda. Hét moment voor de Spaanse legerleider Ambrogio Spinola om zijn kans te grijpen en Breda te veroveren.
Hoewel de stad lang weerstand wist te bieden, is overgeven op een gegeven moment de enige optie. Justinus van Nassau, de de onwettige zoon van Willem van Oranje, levert de sleutels van de stad in.
➡️Wist je dat: “Las Lanzas,” of “De Overgave van Breda,” een beroemd schilderij van de Spaanse kunstenaar Diego Velázquez is? Het is geschilderd in 1635 en te zien in het Museo del Prado in Madrid. Een kopie van het werk hangt zowel in het Kasteel van Breda, het stadhuis van Breda op de Grote Markt als in het Stedelijk Museum van Breda.
Historie in nieuwbouwwijk Haagse Beemden
Voordat we er erg in hebben, hebben we het centrum van Breda verlaten. We koersen richting de wijk Haage Beemden, een plek waarvan we niet beter wisten dan dat het een grote nieuwbouwwijk is. Via perfect fietspaden stuitten we echter op een stukje historie waarvan we niet eerder getuigen waren. Sterker nog, ooit van bewust waren dat het er was. Waar we het over hebben? Over het voormalige kasteel van Gageldonk, verwoest door de Watergeuzen, een plek waar de Spaanse soldaten zichzelf klaarmaakten voor de te strijden strijd.
Een stuk verderop passeren we een voormalige verdedigingslinie en een gereconstrueerde schans. Wat goed dat de route ons daarop wijst, waarschijnlijk hadden we er anders geen weet van gehad.
Terheijden in zicht
Het asfalt van de kilometerslange fietspaden schieten onder onze banden door. Tot we niet verder kunnen. Water. Om rivier de Mark over te kunnen steken om onze route te vervolgen, maken we gebruik van ’t Markpontje, een voetveer dat ons – en onze fiets – voor een Euro naar de andere kant brengt.
Eenmaal aan de overzijde pakken we de Spinola fietsroute weer op en niet veel later staan we bij de Kleine Schans in Terheijden. Het kamp van Roma bevond zich hier en de schans was onderdeel van de omwalling van Terheijden. Sinds 2024 is de schans verfraaid met een watertrap en verbergen Spaanse soldaten zich in het water. Als je niet oppast, spugen ze je ook nog nat.
Spinola Fietsroute: Linies, heide en redoutes
De Linie van Munnikenhof, is vast en zeker interessant, maar ligt op de Spinola fietsroute aan de andere kant van het water. De kilometers langs het Markkanaal maken plaats voor bospaadjes en heidegebied. Wanneer we de plaats Teteringen verruilen voor Breda worden op een van de laatste tastbare plekken van de route getrakteerd, de Redoutes aan de Zwarte Dijk. Wat een redoute is? Een redoute is een klein, zelfstandig veldwerk of verdedigingswerk, vaak een vierhoekige aarden wal met gracht, dat diende om een linie te bewaken of een strategisch punt te verdedigen.
Niet veel later staan we terug in het centrum van de stad, klaar om de Zuidroute te ontdekken.
➡️ Onderweg komen we met enige regelmaat gekleurde lansen tegen. Deze maken de strategie van Spinola zichtbaar. Elke kleur heeft een eigen betekenis op het stratego-bord van de Spaanse bevelhebber: blauw voor linies tegen uitbraken, goudkleurig voor verdediging tegen aanvallen van buitenaf en rood voor voormalige legerkampen.
Spinola Fietsroute Breda Zuid
Officieel start de Spinola Fietsroute Zuid op de Haagse Markt in Princenhage. Omdat onze Noordroute bij het Kasteel van Breda eindigt, pakken we daar de Noordroute op en bewaren het officiële beginpunt voor het einde van de rit.
Net als bij de Noordroute heb je in no-time het bruisende centrum achter je gelaten en sta je in een ander stuk groen aan de rand van de stad. Zo staan we op het van Coothplein, tijdens de belegering een van drie toegangspoorten tot de stad, anno nu een plein dat bruist van de horeca en gezelligheid, en zo passeren we het minstens zo gezellige Ginnekenmarktje om niet veel later te genieten van de rust langs rivier de Mark.
➡️ Lees ook: Fietsroute Markdal (omgeving Breda) | Trappen langs de grens
Van verdedigingslinie naar oase van rust
Het Mastbos is heerlijk om doorheen te fietsen. Geasfalteerde paden wisselen zandpaden met elkaar af. De hoge bomen kijken op ons neer terwijl we met volle teugen genieten van het heerlijke weer en de fijne omgeving. Niet minder dan 500 jaar geleden werd door Hendrik III van Nassau opdracht gegeven tot de aanleg ervan. De Spanjaarden gebruikten het gebied als verdedigingslinie.
Nu horen we enkel het kraken van de takken onder onze banden, een baasje dat zijn hond roept of de stemmen van passenten die ons groeten. Niets herinnert aan rumoerige tijden, hier heerst enkel rust.
Wachtpost
Uren zouden we door het bos kunnen fietsen. Het is er simpelweg zo heerlijk. De route brengt ons uiteindelijk naar een voormalige wachtpost op de plek waar we vandaag de dag de houtbrug over de Aa of Weerijs vinden. Volgens de verhalen over de Tachtigjarige Oorlog in Breda in omstreken kon je hier destijds vergelijkbare redoutes vinden, zoals we eerder tijdens de Spinola Fietsroute Noord hebben gezien.
De laatste kilometers op de Spinola Fietsroute Breda
Terwijl we koers zetten naar de Haagse Markt (nogmaals, officieel is dat het beginpunt van de Spinola Fietsroute Zuid) proberen we alles op een rijtje te zetten. Hoe zou Breda eruitgezien hebben zonder de belegering? Waarom eren we ‘de vijand’ met een eigen fietsroute? Welk deel is nu mooier – of indrukwekkender – Noord of Zuid? Waarom hebben sommige plaatsen nooit eerder gezien en een aantal triviale feitjes nooit eerder gehoord, terwijl we nota bene in Breda geboren en getogen zijn.
Er is maar een plaats om al die vragen eens goed te overdenken, een gezellig terras op de Haagse Markt. Een boel kilometers gemaakt, een boel geleerd en maximaal genoten.
Spinola Fietsroute Breda praktisch
- De Spinola Fietsroute Breda bestaat uit een Noord (33 kilometer) en een Zuidroute (24 kilometer). Wij kozen ervoor om de twee routes aan elkaar te knopen tot een lange tocht door Breda en omstreken.
- Ook op de pedalen? Wij huurden voor deze tocht een e-bike bij 2RIDE in Breda.
- Op de Noordroute steek je ter hoogte van Terheijden (knooppunt 73 – 22) het water over per voetveer. Controleer vooraf hoe laat en of het veer vaart. Kosten (sept. 2025) € 1,- per persoon, het liefst contant te voldoen.
Even aanleggen
- Onderweg zijn er verschillende plekken om aan te leggen. Vrij aan het begin van beide routes tref je BAAI, heerlijk om je tocht te beginnen. Op de Noordroute is de eerste pleisterplaats Terheijden. Hier tref je verschillende horecazaken, een bakker (worstenbroodjes!) en een supermarkt. Daarnaast is Het Houtse Meer een fijne plek om je tocht te onderbreken. Op de Zuidroute begin op de Princenhaagse Markt. Na vertrek sta je vrij snel op het van Coothplein, een gezellig plein vol horeca en een lekker ijszaak. Niet veel later passeer je het eveneens gezellige Ginnekenmarktje. Tegen de rand van het Mastbos, ligt De Kogelvanger op je route en een stukje verderop tref je Pannenkoekenrestaurant Dennenlucht. Ook hier is het advies van kracht: check voor vertrek de openingstijden.
- Heb je helemaal niets met geschiedenis, de Tachtigjarige Oorlog of bevelhebber Spinola? Rij dan toch deze route, want je ontdekt op een relaxte manier de omgeving van Breda, trapt door het groen, geniet van fijne pleisterplaatsen en komt zo maar op plekken waar je – ook als local – niet eerder was. Kortom, de Spinola Fietsroute is, wat ons betreft een absolute aanrader.
- Meer zien van de route, check het hoogtepunt op ons Instagram-account.
