Het verborgen verhaal van Krishnamurti in Ommen
Dit is het verborgen verhaal van Krishnamurti in Ommen. Tussen de bossen en heidevelden rond Ommen ligt een bijna vergeten geschiedenis verborgen. Waar nu wandelaars in stilte genieten van natuur en rust, verzamelden zich in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw duizenden mensen uit de hele wereld. Ze kwamen voor één man: Jiddu Krishnamurti.
In het spoor van Krishnamurti in Ommen
Onze woonplaats in het Zuiden van het land laten we in de vroege ochtend achter ons. We gaan op pad in Ommen. Eenmaal met de trein het Oosten bereikt, zien we tijdens het overstappen de naam van de man die ons 12 kilometer lang door Ommen en omgeving mee gaat nemen al op een trein van Arriva prijken. Een tocht in het teken van idealisme, spiritualiteit en radicale onafhankelijkheid. Wandelen met Krishnamurti verandert je blik, beweren wandelaars die ons reeds voorgingen.
“Had jij ooit gedacht dat we hier zouden lopen, op een plek dat ooit het spirituele centrum van de wereld was?” vraag ik bij aankomst op onze bestemming aan mijn wandelmaatje. Die blijft even staan en kijkt over het pad dat richting de route van vandaag leidt. Het is fris voor de tijd van het jaar, het station is leeg en verlaten. Niets herinnert eraan dat hier ooit duizenden mensen samenkwamen.
“Eerlijk?” klinkt het als reactie. “Nee. Dit voelt gewoon als een rustig stuk Overijssel.”
Tijd om in het spoor van de Indiase denker Jiddu Krishnamurti te treden en te ontdekken wat zijn duizenden volgelingen – of liever: mensen die juist géén volgelingen mochten zijn hier heen bracht.
Vergeten
“Hier ergens begon het dus,” zeg ik als we het pad volgen dat bekendstaat onder de naam ‘vergeten pad’. Mijn vraag wordt met een kort knikje beantwoord, gevolgd door;” volgens mij wel.” Dit is de weg naar waar een nieuw geestelijk wereldcentrum werd gesticht. Een dorp in een dorp. Compleet met kampeerterreinen, een winkel, een postkantoor, een bank en meer. Het blijft lastig in te beelden dan mensen uit meer dan vijftig landen hierheen kwamen, voor een man. Een man luisterend naar de naam Jiddu Krishnamurti.
In 1895 werd geboren in India. Hij was van eenvoudige komaf en als jong jochie werd hij door Charles Webster Leadbeater, destijds een vooraanstaand belangrijk theosoof, maar later ontmaskerd als manipulerend pedofiel en een fantast, ontdekt. Samen met zijn vrouw en de jonge knaap, Krishnamurti was destijds 14 jaar oud, richtte hij de Orde van de Ster in het Oosten op, een spirituele beweging die geloofde in deze nieuwe wereldleraar.
“Bijzonder,” mompelt mijn wandelmaatje. “Ze haalden hem binnen alsof het de nieuwe Messias was.” “Klopt, maar ik las op weg hiernaartoe dat hij dat eigenlijk zelf helemaal niet wilde. Hij groeide op binnen die beweging en werd voorbereid op zijn rol. Toen hij eenmaal ouder was, riep hij vooral op om niemand te volgen, zelf na te denken en de waarheid in jezelf te zoeken.”
Van Pallant
We passeren Landhuis ‘Hei en Dennen’, een statig pand dat ooit dienstdeed als administratie van de Sterkampen. De toenmalige eigenaar, Philip baron van Pallandt van Eerde, is meteen ook de reden dat Krishnamurti in Ommen groot werd. De toen jonge, idealistische edelman en Krishnamurti ontmoetten elkaar rond 1920. Van Pallant was diep onder de indruk van de Indiër en liet weten een spirituele klik met hem te hebben. Hotel & Restaurant Wildthout ligt aan dezelfde weg. Ook dit fraaie pand heeft banden met onze hoofdpersoon van vandaag, tijdens zijn tijd in Ommen huisde er de zogeheten Pythagorasschool.
Landgoed en kasteel Eerde
De doorgaande weg steken we over. Het openstaande hek verraadt waar we ons bevinden, te weten Landgoed Eerde. Hoge bomen omzomen het wandelpad, statige lanen verraden dat we op weg zijn naar een belangrijke plek. “Ik kan simpelweg niet geloven dat iemand een heel landgoed en zijn kasteel, zomaar, weggeeft,” mijmer ik hardop. “Ik kan niet geloven dat iemand het teruggeeft!”
Philip baron van Pallandt schenkt zijn achttiende-eeuwse kasteel Eerde met het gelijknamige landgoed aan Krishnamurti. Krishnamurti op zijn beurt verlangde als een waar geestelijk leraar echter geen persoonlijke bezittingen en weigerde dan ook in eerste instantie deze meer dan gulle gift. Uiteindelijke stemde hij, na veel aandringen van omstanders, toe met de riante schenking. Een cadeau dat niet alleen het kasteel betreft maar ook 1.700 hectaren bos, akkers en weiden.
Orde van de Ster
Vanaf 1923 dient het kasteel als Europees hoofdkwartier van de Orde van de Ster in het Oosten. Een jaar later, in 1924, zijn de eerste Sterkampen feit. Zittend op een bankje halen we onze meegebrachte boterhammen uit de rugzak en schenken uit de thermosfles een dampende kop thee voor onszelf in. Het feit dat dit fraaie stuk natuur pakweg honderd jaar geleden als het nieuwe Jeruzalem, Rome of Mekka werd gezien, moeten we even laten bezinken. Dagelijks arriveerden er treinen uit Wenen, Stockholm, Milaan en Berlijn. Ommen werd compleet overspoeld door duizenden leden van de Orde van de Ster in het Oosten. Terwijl we ons de lunch goed laten smaken, duiken we verder en verder in de geschiedenis van de ‘wereldleraar’, een rol tegen wil en dank, merken we naar mate het aantal kilometers dat we afleggen.
Op het moment dat de Orde niet minder dan 40.000 volgelingen kent, is het voor Krishnamurti genoeg. Een paar jaar na het ontstaan, heft hij de boel op. In zijn beroemd geworden toespraak spreekt hij de woorden “Waarheid is een land zonder wegen erheen” en “Het enige waar het mij om gaat, is de mens absoluut en onvoorwaardelijk vrij te maken.” Elke vorm van organisatie vond hij een belemmering voor de geestelijke vrijheid van de mens. Op het kampeerterrein na, geeft hij het kasteel en het landgoed terug aan baron Philip van Pallandt.
Sterkamp
Het blijft onwerkelijk te beseffen dat het natuurgebied waarvan we, vrijwel zonder andere wandelaars, vandaag met volle teugen genieten tussen 1924 en 1938 duizenden mensen op de been bracht. Allen een gezamenlijk doel; luisterden naar lezingen en discussieerden over een nieuwe wereldorde. “Die spirituele bijeenkomsten moeten echt immens zijn geweest als je bedenkt dat er naast slaapplaatsen, eettenten, zelfs een ziekenhuis en een winkel waren. Daarnaast was er een smalspoor met hand geduwde wagentjes voor de bevoorrading.” Terwijl wij enkel een vogel horen fluiten, vulde de stem van Krishnamurti destijds het natuurgebied.
“Denk je dat ze echt geloofden dat hij de wereld zou veranderen?”
“Misschien. Of misschien zochten ze gewoon iets nieuws.”
In de overblijfselen van het amfitheater, waar Krishnamurti zijn toespraken hield, nemen we op een stuk dat niet overwoekerd is, plaats. Bijzonder. We waren er nooit bij, sterker nog we hadden eigenlijk nog nooit van de man gehoord en nu maken we toch een beetje deel uit van zijn bijzondere geschiedenis. Rondom ons heen kijkend, denken we restanten van de voormalige paden en de infrastructuur van het kamp te ontdekken, of misschien is dat iets dat wij graag willen geloven.
Kamp Erika
“De plek waar voor de oorlog de Sterkampen van de werkverschaffing lagen, werd in 1942 in gebruik genomen door de Duitse bezetter als strafkamp. Hier werden verzetsmensen en andere gevangenen ondergebracht. Na de oorlog werd het kamp gebruikt voor de detentie van collaborateurs. In 1946 werd het kamp gesloten,” lees ik hardop voor als we ons in buurtschap Besthmen bevinden. “Wat een contrast, van spiritueel centrum naar kamp. Het laat maar weer eens zien hoe snel geschiedenis kan kantelen.” Krishnamurti zei eens dat alle menselijke conflicten alleen het resultaat zijn van de innerlijke staat van die mensen. Het eerste waar men aan moet denken is niet sociale actie of een politieke omwenteling, maar een innerlijke transformatie. Helaas, nam de bezetter deze woorden niet ter harte.
Op het pad langs de verschillende vennen waait de wind langs ons gezicht. Het wordt frisser, gelukkig is het station niet ver meer. “Zou het deze boom zijn geweest, waaronder hij zat om te mediteren?” Stilstaan, observeren, zonder oordeel, dat is wat Krishnamurti de mens aanmoedigde te doen. Of dat wel of niet onder een boom is, dat maakt niet uit.
Vooraf wisten we, om eerlijk te zijn, niet zo goed wat we van deze route konden en mochten verwachten. Hoewel veel verdwenen is, hangt er nog steeds iets in de lucht. Noem het een combinatie van natuur, geschiedenis, filosofie met een vleugje mysterie misschien. Wat we vooral indruk maakt, is dat één persoon zo’n impact kan hebben. En dat hij er vervolgens voor kiest om dat allemaal los te laten.
Nadat Krishnamurti in Ommen alles achterliet, begon zijn reis pas echt
Nadat Krishnamurti in Ommen had gewoond, reisde hij de hele wereld over om lezingen gegeven. Daarnaast schreef hij verschillende boeken over spiritualiteit. Wellicht goede lectuur om een volgende keer tijdens een lange treinrit te lezen. Zonder boekwerk zakken wij aan het einde van de dag weer af naar het Zuiden. Onze reis door een vergeten hoofdstuk van de geschiedenis zit erop. Onderweg filosoferen we met elkaar over zijn beroemdste uitspraak “Waarheid, zeg ik u, is een land zonder paden, dat langs geen enkele weg, door geen enkele godsdienst, geen enkele sekte, valt te bereiken.” Niet alleen zijn we een hele fraaie wandeling, een geschiedenisles maar ook een boel inzichten rijker.
➡️Schaf het boekje Krishnamurti in Ommen, wandelen langs vergeten paden aan of check hier de (ver)korte route of wandel de 12 km. lange route zoals te vinden op de website van Landschap Overijssel.
Dit artikel schreef ik voor/verscheen eerder in Toeractief magazine
2 reacties
U vergeet de wandelgids “ Krishnamurti in Ommen, wandelen langs vergeten paden “ te vermelden. De wandeling is uit deze gids voortgekomen.
Bedankt voor het berichtje, het boekwerkje is aan het artikel toegevoegd.