Klankenbos Pelt | Wandelen met je oren open

In het Klankenbos wordt je je bewust van geluid en stilte

Voor een bijzondere klankkunstervaring in de openlucht trekken we naar het Provinciaal Domein Dommelhof in de Belgische plaats Pelt. Al wandelend spitsen we onze oren in het Klankenbos.

Het Oor van Noach

Op druilerige zondagochtend slaan we op de parkeerplaats het portier dicht. “Is het hier?” vragen we elkaar weifelend aankijkend. Geen andere auto’s. Geen wandelaars. De aangrenzende horeca potdicht. “Op dat bord staat dat het Klankenbos, die kant op is.” Het terrein van Musica Impulscentrum, een instituut dat inspireert tot een bewuste en avontuurlijke omgang met klank en muziek, ligt er stil en verlaten bij. Het lijkt bijna alsof we iets dan dat niet de bedoeling is. “Het hele jaar door vrij te bezoeken, toch?” checken we met een kleine aarzeling in de stem. Op de mobiele telefoon controleren we nogmaals hetgeen we al weten. “Inderdaad, alle dagen, vrij toegankelijk.”

Een stukje verderop langs het grensriviertje de Dommel stoten we elkaar aan. “Dat moet toch zeker weten een van de installaties zijn.” We houden halt voor een enorme trechtervormige hoorn, zoals we die van een oude grammofoonspeler (her)kennen, van de Nederlandse muzikant en kunstenaar Robert Lambermont. Een bootje in de rivier zorgt samen met een schoepenrad voor het geluid. “Het geluid van het water wordt door de vorm van de installatie naar buiten versterkt. Hoe hoger het water staat, hoe dieper het Oor van Noach (de “toeter”) buigt,” laat de kunstenaar bij het plaatsen van het kunstwerk in 2010 aan de lokale krant weten.

Afstemmen op Radio Forest en luistervinken in het Klankenbos

“Volgens mij is dit het begin,” zeggen we op fluitertoon. Waarom we fluisteren? Geen idee. De hoge bomen. De stilte. Het gebrek aan andere stemmen. Het zorgt ervoor dat we op een plek waar klanken hoogtij vieren ons eigen volume dimmen. Voorzichtig openen we de deur van een houtje huisje. Op de plattegrond die we aan de buitenzijde van het pand uit een plastic houder hebben gepakt, lezen we dat we het Radio Forest betreden. “Muziek!” In een reflex zetten we stap terug en laten de deurklink los. De muziek verrast. In het kleine paviljoen klinken permanent soundscapes van beloftevolle geluidskunstenaars.

“En nu?” Eenmaal weer buiten, kijken we rond. Van links naar rechts. De plattegrond blijft in de jaszak, op goed geluk struinen we door bos. De wandelschoenen zakken weg in de met regen verzadigde ondergrond. Het mos gedijt goed in de vochtige omgeving en zorgt voor groen op de bomen die het in dit jaargetijde zonder bladerdak moeten stellen.

Het klankenbos staat vol met deuren

Ver hoeven we niet te stappen naar de volgende installatie. Tegen een glooiende helling staan deuren. Je leest het goed; deuren. Hoe dichter bij de deur hoe meer het duidelijk wordt dat deze verschillende deuren een verhaal vertellen. Dit klankproject, luisterend naar de naam Doors of Listening, wil bezoekers laten kennismaken met de leefwereld van vluchtelingen. In 2020 leefde de Franse geluidsartiest Félix Blume daarvoor een maand lang in het asielcentrum van Pelt. Om de verhalen goed te kunnen horen leggen we ons oor tegen het sleutelgat. Van de meeste verhalen verstaan we niets. Niet omdat het geluid niet goed is, maar vanwege het simpele feit dat de ‘bewoner’ het verhaal in het Portugees of Farsi vertelt. Talen die we niet machtig zijn. Aan de intonatie denken we te begrijpen waarover het gaat.

Inmiddels zijn we erachter dat de kunstwerken niet enkel een prikkeling voor het oor zijn, maar evenzeer een streling voor het oog.

Het is stil. Er klinkt geluid

‘Het is stil.’ Voor wie op de middelbare school Latijn in het vakkenpakket heeft gehad, komt de installatie Tacet niet als een verrassing. Wie het vertaalt, weet dat dit woord stilte uitdrukt. De glazen kubus zien we al vanuit de verte in het flauwe winterzonnetje schitteren. Eenmaal bij het object ontdekken we dat we eerst een ondergrondse tunnel in moeten, alvorens we een geluidsarme ruimte betreden. Een plek waar je niet anders dan stil kan zijn. Het is een vreemde gewaarwording te weten dat in het bos vogels kwetteren, maar dat we van dat geluid helemaal niets meekrijgen. We worden oplettender en beginnen bewegingen met geluiden te associëren. Een bewegend takje, moet wel ruis opleveren, maar bij ons is het stil.

Een groepje sportievelingen rent beurtelings de heuvel nabij het kunstwerk met de deuren naar boven en beneden. Aangevuld met wat burpees wanneer ze terug aan de voet van de helling staan. De aanmoedigingen weerklinken tussen de bomen. Pelt wordt wakker. Een man op leeftijd maant zijn blaffende hond tot rust en een jonge moeder van twee kinderen kan haar kroost amper bijhouden. Enthousiast rennen de doerakken van de ene installatie naar de andere. Tijd om goed te luisteren of te beseffen wat deze bij de geluidskunst kunnen ontdekken, gunnen ze zichzelf niet.

Pak je telefoon

“Een rioolbuis?” vragen we, dit keer, hardop aan elkaar. We naderen het object. Op het informatiebordje nabij de grote stalen pijp lezen we dat het luistert naar de naam Oorsprong. Noem het wat je wil, feitelijk is deze gigantische cilinder een fluit. We stappen erin en sluiten de zware deur. “Hoor jij dat ook?” Door de druk in de pijp en de wind die naar binnenpiept, klinkt er geluid.

“Wat is hier nu de bedoeling van?” Aandachtig lezen we het informatiebord behorende bij Composed Nature en trekken vervolgens de mobiele telefoon uit de jaszak. “Lees jij het nummer voor, dan toets ik het in?” Giechelend als twee pubers die stiekem naar een veel te dure old school babbelbox bellen, maken we verbinding met het aangeduide telefoonnummer. De ons omringende berkenbomen zijn voorzien van trilmotoren die door ons telefoontje geactiveerd worden. Wat een te gekke gewaarwording. Aan de ene kant lijkt het of we door ons belmoment actieve deelnemer van dit ingenieuze systeem zijn, tegelijkertijd beseffen we ons terdege dat we enkel passief toe kunnen zien en horen wat er zich boven onze hoofden voltrekt.

Hoor je mij?

Als apocalyptische paddenstoelen schieten de rode kastjes op ranke palen van kunstwerk Konversation uit de modderige ondergrond.

“Ik hoor muziek.”

“Ik hoor niets.”

“Je moet bewegen! Of dichterbij gaan staan….”

Toeval, toehoorder, toekijker. Het lijkt een terugkerend thema in het Klankenbos. Net als we denken de code van dit kustwerk gekraakt te hebben, doet het onverwacht iets geheel anders.

“Ik hoor mezelf.”

“Huh? Ik hoor niets.”

“Ik hoor jou!”

Een nieuwe lente een nieuw geluid

Het kan geen toeval zijn dat de zon op haar best is wanneer we voor het kustwerk Springtime in a Small Town staan. Kracht van trilling staan centraal. Een gezin met een zoontje van een jaar of vijf voegt zich bij ons als we het werk observeren. “Hij vindt deze kisten net zo interessant als de Sprookjesboom in de Efteling,” lacht de moeder terwijl ze het ventje in bedwang houdt niet te dicht bij het kunstwerk te gaan.

Op het moment dat het zachtjes begint te miezeren en de temperatuur daalt, besluiten we terug naar de auto te gaan, maar niet zonder even te schuilen in de Houses of Sound. Herinner je je dat je vroeg bekertjes met een draad aan elkaar maakte en dan een boodschap naar elkaar probeerde over te brengen? Daar doet ons deze constructie langs de loop van de Dommel aan denken. De stalen draden die tussen de bomen hangen, zorgen voor een intrigerend klankspel in Cortenstaal huisjes.

De Scaffolded Sound Beehive is tijdens ons bezoek, helaas, buiten werking. Wellicht hebben we over de Wind Zylinder heen gekeken en Het Geheim van Horst laat eens per kwartier van zich horen, waarschijnlijk bevonden wij ons op dat moment net aan de andere kant van het Klankenbos. IMPACT maakt geen geluid, maar stelt het onvermijdelijke en onverwachte centraal. Dan zijn er nog een paar installaties die we simpelweg niet ontdekt hebben of zonder er erg in te hebben, voorbijgelopen zijn. Het perfecte excuus om nog eens terug te keren.

Routebeschrijving naar het Klankenbos

Locatie: Provinciaal Domein Dommelhof, Toekomstlaan 5 in Pelt. Volg vanaf de parking voor restaurant Mamazzita het geasfalteerde weggetje rechts van langs de vijver, over het bruggetje, langs de Musicakantoren en sla rechts af een pad met houtschilfers in. In de verte zie je Radio Forest al liggen. Dit infopunt staat ook aangeduid met wegwijzers.

Het infopunt Radio Forest is dagelijks toegankelijk van 8.00 tot 18.00 uur. Hier kun je eventueel een plattegrond van het terrein pakken.

Route: Er is geen specifieke route in het Klankenbos. Laat je door je zintuigen leiden en ontdek het bos op jouw manier. Het Klankenbos is grotendeels toegankelijk voor rolstoelgebruikers. Honden zijn welkom, mits aangelijnd.

Wandelknooppunt 39 en 41 van natuurgrenspark De Groote Heide zijn gelegen in Het Klankenbos. Op een kleine 5 km van Het Klankenbos bevindt zich ook Het Hageven, een uitgestrekt natuurgebied met heide.

Het kunstwerk Xylibraphon ligt ongeveer 2 kilometer buiten het Klankenbos, dit reusachtige instrument zijn de extra stappen zeker waard.

Aanvullende Informatie omtrent het Klankenbos

Het Klankenbos, de eerste permanente tentoonstelling van klankinstallaties in de openlucht ter wereld, bestaat uit 18 kunstwerken. Bij elk bezoek kunnen kunstwerken toegevoegd of verwijderd zijn.

Wandelroute. Trek minimaal 1,5 uur uit voor je bezoek aan het Klankenbos. De toegang is gratis. Het Klankenbos is elke dag geopend.

Horeca bij vertrek

Gastro & Resto Mamazzita, bij de inwoners van Pelt gekend onder de oude naam Oud Dommelhof, serveert shared dining gerechten uit de Japanse, Mexicaanse, Italiaanse en Franse keuken.
Gastro & Resto Mamazzita, Toekomstlaan 7, 3910 Pelt (België). Geopend: Maandag & donderdag: 17:00 -23:00 uur. Vrijdag & zaterdag: 17:00 -01:00 uur. Zondag: 12:00 -15:00 uur en van 17:00 -23:00 uur. Dinsdag en woensdag gesloten.

Horeca onderweg

Eetcafé Scoutsrally Pelt is een gezellige horecazaak met een grote openbare speeltuin.
Eetcafé Scoutsrally Pelt, Rallylaan 3, 3910 Pelt (België). Geopend: Dagelijks geopend vanaf 10 uur. De keuken is geopend van 12:00 tot 14:00 uur en van 17:00 tot 20:00 uur. Wekelijkse sluitingsdag op dinsdag, behalve tijdens Paas- en Kerstvakantie dagelijks geopend.

Zo kom je er

Eigen vervoer

Vanuit Eindhoven (NL): Richting Valkenswaard, Lommel, Pelt (N74/Noord-Zuidverbinding).
Vanuit Weert – Roermond (NL): Richting Bocholt (N74 langs de Zuid-Willemsvaart), Hamont, Pelt.

Openbaar vervoer

Vanuit Nederland reis je via station Antwerpen en Mol naar station Neerpelt.

Het Klankenbos ligt op ongeveer 30 minuten wandelen van het station. Via de Stationstraat bereik je het centrum. Op het Marktplein volg je de Hoekstraat die aan het kruispunt met de Fabriekstraat verder gaat in de Toekomstlaan. Het Klankenbos ligt 50 meter verderop aan de linkerzijde.